Tarixdə elə günlər var ki, illər keçsə də, ağrısı azalmır. 26 Fevral da Azərbaycan xalqı üçün məhz belə bir gündür. 1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda baş verənlər təkcə hərbi əməliyyat deyildi – bu, dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş kütləvi qırğın idi. Şəhər mühasirəyə alındı, insanlar evlərini tərk etməyə məcbur oldu, qaçmağa çalışan sakinlər atəşə tutuldu.
Rəsmi statistikaya görə, 613 nəfər qətlə yetirildi. Onların 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i ahıl idi. 8 ailə tamamilə məhv edildi. 25 uşaq hər iki valideynini itirdi, 130 uşaq valideynlərindən biri olmadan böyümək məcburiyyətində qaldı. 1275 nəfər əsir götürüldü, yüzlərlə insan yaralandı, 150 nəfərin taleyi isə uzun müddət naməlum qaldı. Bu rəqəmlər arxivlərdə qalan statistika deyil – hər biri bir ömür, bir ailə, bir yarımçıq taledir.
Faciə bununla bitmədi. Xocalı şəhəri yerlə-yeksan edildi. 3200-dən çox yaşayış evi, onlarla məktəb, kitabxana və mədəniyyət ocağı dağıdıldı. Tarixi abidələr məhv olundu. Bir şəhərin infrastrukturu ilə yanaşı, onun xatirələri, gündəlik həyatı, səsləri də susduruldu.
Bu hadisələrə dövlət səviyyəsində hüquqi-siyasi qiymət verilməsi məhz Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. 1994-cü ildə 26 Fevral “Xocalı soyqırımı günü” elan olundu. Bu qərar Azərbaycan dövlətinin öz vətəndaşlarının faciəsinə sahib çıxdığını göstərdi. 1997-ci ildən etibarən hər il fevralın 26-da saat 17:00-da ölkə üzrə sükut dəqiqəsinin elan olunması isə həm ehtiram, həm də yaddaşın qorunması deməkdir.
İllər keçdikcə Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması istiqamətində sistemli iş aparıldı. 2008-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva tərəfindən başladılan “Xocalıya ədalət” kampaniyası bu istiqamətdə mühüm platformaya çevrildi. Müxtəlif ölkələrdə tədbirlər keçirildi, parlament qətnamələri qəbul olundu, faciə ilə bağlı məlumatlar geniş auditoriyalara çatdırıldı. Bu, həqiqətin səsinin susmadığını göstərirdi.
Tarixi proseslərin ən mühüm mərhələsi isə 2020-ci ildə yaşandı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu 44 günlük Vətən müharibəsində ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. 30 ilə yaxın davam edən işğala son qoyuldu. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən tədbirlər nəticəsində Xocalı tam nəzarətə götürüldü və oktyabrın 15-də şəhərdə Azərbaycan bayrağı ucaldıldı. Bu hadisə yalnız siyasi fakt deyildi – bu, illərlə daşınan ağrının içində doğulan ədalət hissi idi.
Bu gün Xocalı yenidən qurulur. Ailələr doğma torpaqlarına qayıdır, yeni evlər tikilir, yollar çəkilir, sosial obyektlər istifadəyə verilir. Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması da faciənin unudulmaması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu memorial sadəcə memarlıq layihəsi deyil, milli yaddaşın canlı saxlanılmasıdır.
26 Fevral hər il bizə bir həqiqəti xatırladır: tarix unudulanda təkrarlana bilər. Ona görə də Xocalı təkcə keçmişin faciəsi deyil, həm də bu günün məsuliyyətidir. Bu gün azad Xocalıda dalğalanan bayraq göstərir ki, ədalət geciksə də, unudulmur.
Yeni Azərbaycan Partiyası olaraq inanırıq ki, güclü dövlətçilik ənənələri, xalq-iqtidar birliyi və qətiyyətli liderlik sayəsində Azərbaycan daha da möhkəmlənəcək. Xocalı faciəsi bizi sarsıtsa da, bizi daha sıx birləşdirdi, dövlətimizə və ordumuza inamımızı daha da artırdı.
26 Fevral – həm hüzn günümüzdür, həm də qürur tariximizdir.
Xocalı şəhidlərinin xatirəsi qarşısında baş əyirik. Onların ruhu şaddır – çünki Azərbaycan qalib və suveren dövlətdir.
Bəturə Eynalova Bəhlul qızı,
SOCAR Neft Kəmərləri İdarəsi, YAP Nizami rayon təşkilatının fəalı
